Hasan Harakânî Türbesi ve Camii – Tarihî ve Manevî YönleriylennEbu’l Hasan Harakânî Hazretleri ö. 1033, Horasan erenlerinin en büyüklerinden, Anadolu’nun ilk manevî fatihlerinden biridir. Aslen Horasan’ın Harakan Hargân bölgesindendir. Tasavvuf yolunda Bâyezid-i Bistâmî’nin manevi çizgisini takip ettiği kabul edilir. Alparslan’dan, Malazgirt Zaferi’nden ve Osmanlı’dan çok önce, Anadolu’ya gönül fetihleri için gelmiştir.nn---nn Kars’a Gelişi ve Şehadeti 11. yüzyılnnRivayetlere göre Hasan Harakânî, İslam’ı ve güzel ahlâkı yaymak için Kars ve çevresine gelmiştir. Bu topraklarda savaşçı bir komutan değil, gönülleri irşat eden bir veli olarak tanınmıştır.nn1033 yılında, Kars civarında Bizans kuvvetleriyle yapılan çatışmalar sırasında şehit düştüğü kabul edilir.nnŞehadet yeri, bugün türbesinin bulunduğu Kars Kalesi etekleridir.nnMezarının yeri, yüzyıllar boyunca halk arasında bilinen ve saygı gösterilen bir ziyaretgâh olmuştur.nn---nn Türbenin Yapılışınnİlk DönemnnHasan Harakânî’nin vefatından sonra mezarı sade bir kabir olarak kalmıştır.nnSelçuklu döneminde, Anadolu’daki birçok veli kabri gibi ziyaret edilen bir makam hâline gelmiştir.nnGünümüze Ulaşan TürbennMevcut türbe yapısının ilk inşasının Selçuklu dönemine dayandığı kabul edilir.nnOsmanlı döneminde ve Cumhuriyet yıllarında birkaç kez onarım görmüştür.nnBugünkü hali büyük ölçüde 1970–1980’li yıllardaki restorasyonlar sonrası şekillenmiştir.nnTürbe mimarisi sade ve gösterişsizdir. Bu sadelik, Harakânî’nin dünyaya bakışını yansıtır: az eşya, çok mana.nn---nn Hasan Harakânî CamiinnTürbenin yanında yer alan cami, türbe ile birlikte bir külliye anlayışı oluşturur.nnİlk caminin Selçuklu döneminde yapıldığı, ancak günümüze ulaşan yapının Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yenilendiği bilinmektedir.nnGünümüzdeki cami, ibadete açık olup Kars halkının önemli namaz mekânlarından biridir.nnCami mimarisi:nnSadennTaş ağırlıklınnGösterişten uzaknnBu yönüyle Harakânî’nin “hal ile tebliğ” anlayışını adeta taşa yansıtır.nn---nn Rivayetler ve MenkıbelernnHasan Harakânî hakkında anlatılan rivayetler, onun merhamet, misafirperverlik ve tevazu merkezli bir hayat yaşadığını gösterir.nn En Meşhur Rivayetnn> “Kim bu kapıya gelirse ekmeğini verin; adını, dinini, mezhebini sormayın.nZira Allah’ın kapısına layık olan, bizim kapımıza da layıktır.”nnBu söz:nnAnadolu irfanınınnnOsmanlı hoşgörüsününnnTasavvuf ahlâkınınnen erken ve en güçlü ifadelerinden biri kabul edilir.nn Alparslan RivayetinnBir rivayete göre Sultan Alparslan, Malazgirt öncesi Hasan Harakânî’nin manevi huzurunda dua etmiş; onu Anadolu’nun manevi koruyucularından biri olarak anmıştır. Bu rivayet, Harakânî’nin etkisinin asırlar ötesine uzandığını gösterir.nn---nn Manevî ÖneminnAnadolu’da ilk tasavvuf merkezlerinden biri kabul edilir.nnKars, Erzurum, Ani ve çevresinin İslamlaşmasında manevi mihenk taşıdır.nnMevlânâ, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre gibi isimlerin beslendiği irfan zincirinin erken halkasıdır.nn---nn Kısa Ama Derin Bir ÖzetnnHasan Harakânî Türbesi ve Camii,nbir mimari eser değil;nbin yıldır susarak konuşan bir gönül mirasıdır.
Maneviyatı çok yüksek 11.yy da yaşamış Harakani hazretlerine ithafen yapılan bu Evliya çelebi cami ve külliyede türbesi de yer almaktadır. Anadolu’ya ilk gelen Alperenlerden olmakla birlikte manevi şahsiyeti yüksek ve tasavvufu Anadolu yaymak içinde çalışmıştır.
Kars ili, Merkez Kaleçi mahallesi, Ozanlar sokak, Pafta 30, Ada 72, Parsel 4'de yer alan bugünkü Evliya Camii külliyesi içerisindeki Ebul Hasan Harakani türbesi şehit olduğu 1033 yılından 31 yıl sonra Kars'ın Alpaslan tarafından fethedilmesi sırasında yapılmıştır. Yüzyıllar içerisinde türbe bazı değişikliklerle günümüze kadar ulaşmıştır. 1998 yılına kadar Evliya camii bahçesinde tüf taşından basit örgü sistemi ile yapılan dörtgen bir yapı içerisinde bulunan türbe bu tarihte Evliya camisinin restorasyonu sırasında basit yapılı duvarlar kaldırılarak Evliyanın sandukası ahşap çerçeve içerisine alınmış ve kabrinin bulunduğu alana kubbeli bir şadırvan yapılmıştır. Türbenin giriş kapısında bulunan 1617 tarihli Osmanlıca kitabede kubbeli şadırvanın giriş kapısına orijinal hali ile yerleştirilmiştir. Bu kitabe Mehmet DERVİŞ Paşa tarafından Hicri 1026 Miladi 1617 tarihinde yaptırılmış olup, Osmanlıca ' Hak nasip etti yapıldı merkad-i nevgülzar. Ebul Hasan Harakan şeyhi yattuğu bu yerdir ' anlamındadır.nEvliya camii külliyesindeki kubbeli şadırvanın içerisinde Ebul Hasan Harakani'ye ait türbenin etrafında 21 adet mezar daha bulunmaktadır. Bu mezarlardan birisi 1767 yılında Kars Beylerbeyi Kethüda Mehmet Paşaya ait Kars'taki tek kavuklu mezardır. Diğer bir mezar ise 1877-78 Osmanlı-Rus savaşı sonrası Kars'ın 40 yıllık Rus işgali sırasında şehirdeki Ermeni ve Rus baskılarına karşı Türk ahaliyi eğiterek Kars'tan göç etmelerini önleyerek şehrin Türk nüfusunu korumak için mücadele veren Evliya camisinin o tarihteki imamı Hafız Kurban Efendiye ait mezardır.
Anadolu’nun Türkleşmesinde büyük rol oynayan Ebu’l Hasan, MS 963-1033 yılları arasında yaşamıştır ve çağının en önemli manevi şahsiyetlerinden biridir. Bizans ordusu ile yapılan bir savaşta şehit olmuştur.nn1064 yılında Sultan Alpaslan’ın Kars’ı fethetmesinden sonra adına bir türbe yaptırılmıştır. Siyasi mücadeleler ve savaşlar sebebiyle zamanla unutulan bu kabir, 1579 yılında, Sultan III. Murad döneminde Kars’ta başlatılan imar çalışmaları sırasında bulunmuştur. Kabrin bulunduğu yere, Ebu’l Hasan Harakani adına Evliya Camisi inşa edilmiş; kabir, cami bahçesinde yaptırılan türbeye defnedilmiştir.nnEbu’l Hasan Harakani’ye ait türbenin etrafında 21 adet mezar daha bulunur. Bu mezarlar arasında 1767 yılında Kars Beylerbeyi olan Kethüda Mehmet Paşa’ya ait kavuklu mezar ile 1877-78 Osmanlı-Rus savaşı sonrasında Kars’ın 40 yıllık Rus işgali sırasında şehrin Türk nüfusunu korumak için mücadele veren Evliya Camisi imamı Hafız Kurban Efendi’nin mezarı da yer alır.
Kars Kalesinin eteklerinde, yaninda bir Cami ve kiliseden camiye çevrilmiş baska bir yapi var ki tumu gormeye değer. Yanindan kaleye tırmanıp, Kars ve Kura nehri manzarası izlemebilir.
