Eşmekaya Belediyesi Resmi Sayfası
Eşmekaya kasabası tarihte önemli bir yer tutan ATÇEKEN aşiretlerinin yurt tuttuğu önemli yerleşim yerlerinden biridir.
ATÇEKEN’ler Konya ve Aksaray Bölgesinde yaşayan bir türk topluluğu olup, Türkmen aşiretlerinin teşkilatlandırılması sonucu oluşturulmuş aşiretler konfederasyonudur.
Selçuklular, Beylikler devrinde ve 16. Yüzyılda, ATÇEKEN’ler soylu Atlar yetiştiriyorlar, ATÇEKEN Aşiretlerinin yetiştirdiği Atlar bütün Dünya Milletlerince beğeniliyor ve satın alınmak isteniyordu.
Osmanlılar ve diğer Milletlerce beğenilen Atlar ATÇEKEN aşiretlerinin yaşadığı Karaman ülkesinde yetiştiriliyor ve bu Atlara Karaman Atları deniliyordu. Karaman Atları, Karaman İlinin bütün ova ve bölgesinde bilhassa Larende (Karaman) Ereğli, Aksaray, Koçhisar ve Akşehir arasındaki topraklarda yaşayan Türk oymakları tarafından yetiştiriliyordu. Bu Türk aşiretleri vergilerini yetiştirdikleri Atlardan ayni olarak verdiklerinden dolayı ATÇEKEN denilmiştir.
Osmanlı devrinde üç kazaya ayrılarak idare edildikleri görülür.Eski il,Turgud ve Bayburd’dur.Eşmekaya köyüde Eski il kazasına bağlı önemli yerleşim yerlerinden biridir..1530 yılında tertiplenen 387 numaralı Muhasebeyi –Vilaye-ti Karaman defterinde Eşmekaya Kasabası Eski il Kazasına bağlı Eşe kaya köyü olarak geçmektedir.Eşe kaya köyü Konya- Aksaray arasındaki tarihi yol üzerinde yer almaktadır.
1530 yılında düzenlenen Defte-ri Haka-ni dizisinin 3’sü Konya livası bölümü incelendiğinde Eşmekaya’nın mezrası (yaylası) olan Bağlıca 1.yer adı olarak zikredilmiştir. Bağlıca mezrasına Hacı Osman (2) Abdur-Rahmet Başhaüd-din evladı (3) gibi ailelerin, ATÇEKEN aşiretine bağlı Boynu yumru cemaatinin (4) yerleştiği aynı defterde belirtilmektedir.
Eşmekaya kasabasında ATÇEKEN’lerin Bey ailelerinden biri eskiden beri oturmaktadır. Şimdi Aksaray ve Konya bölgesinin her tarafında bilinmekte ve çağırılmakta olan “Eşmekayanın kavakları gölgeli” türküsü 20. Asrın başlarında bu beylerden Memduh bey için yakıldığı söylenmektedir.
Hülasa hepsi alındığında ATÇEKEN Türk oymaklarının hepsi Konya, Aksaray, Karaman, Karapınar, Ereğli, Koçhisar arasında kalan araziler yayılarak yerleştiği görülür. Biz burada Eşmekaya’nın tarihinden bahsettiğimiz için, Eşmekaya ve Eskil sınırları içerisinde 1530 yılında düzenlenen defter göz önüne alınarak!
Adı geçen defterin 67. Sayfası
“ “ “ 42. “
“ “ “ 47. “
Aynı deftere ek olerek Prf. Faruk SÜMER’in ATÇEKEN’ler makalesi, Türk dünyası tarihi dergisi Ağustos 1993 sayısı.
Bugün Eşmekaya, Eskil merkez ve yaylalarında ATÇEKEN adı Eşmekaya Kasabasında oturan Beyler için kullanılmaktadır. Aslında bu tabir yanlış olup, ATÇEKEN aşiretleri Eskil İlçesi ve Eşmekaya kasabasında hemen her yayla ve mezrasında yerleşmiş durumdadırlar. Burada bu konuya kısaca değinmekte yarar vardır. Bu yazının ekinde ATÇEKEN aşiretlerinin yerleştiği yerleşim yerleri başta Eskil Merkez olarak tek tek ekli listede zikredilmiştir.
EŞMEKAYA’NIN İDARİ YAPISI:
Eşmekaya 1971 yılında Belediyelik olmuştur. Şu anda 4 mahallesi ve on dört yaylası bulunmaktadır.
YAŞAYIŞ :
Eşmekaya’da çoğunlukla geleneksel büyük aile tipine rastlanmaktadır. Bu aile tipinde tüm aile bireyleri bir arada yaşamaktadırlar. Ancak eve bir gelin gelince büyük gelin bir başka eve taşınır, eğer evin tek gelini ise aynı ev içerisinde yaşamaya devam ederler.
Eşmekaya’da nüfus ortalaması kasabada uygulanan doğum kontrolü nedeniyle düşmüştür.Yaklaşık ortalama 5 civarındadır..Son nüfus sayımına göre Eşmekaya’nın nüfusu 3379’dir.
Eşmekaya’da okuma-yazma oranı % 97 olmasına karşılık yüksek okul okuma oranı düşüktür. Bunun sebebi kasabanın şehir merkezlerine uzak olması ve toprak bakımından geniş olması ailelerin çocuklarını okumaya yöneltmemeleridir. Son senelerde kasabada lise mezunu gençlerin artması, veraset sebebiyle toprakların parçalara bölünmesi geçim kaynağı arayışına aileleri itmiştir. Buda son senelerde kasabada yüksek okul okuyanların sayısını hızla artırmış ve meyvelerini vermeye başlamıştır.
